Uşaq urologiyası

Tez-tez sidiyə getmə uşaqlarda infeksiya, funksional sidik kisəsi pozğunluğu və ya daha nadir hallarda anatomik səbəblərlə bağlı ola bilər və uroloji baxış tələb edir.

Bütün xəstəlikləri aşkar edən universal müayinə üsulu yoxdur — hər xəstəliyin öz xüsusi müayinəsi var. Sidik kisəsinin neyrogen disfunksiyasında nə MRT, nə KT, nə də ultrasəs müayinəsi diaqnoz qoya bilər; belə hallarda urodinamik müayinəyə ehtiyac olur. Buna görə funksional pozğunluq şübhəsində adi görüntüləmə kifayət etməyə bilər və müayinə şikayətə uyğun seçilir.

Əsas prinsip budur: şikayətə uyğun konkret müayinə seçilir, diaqnoz qoyulur və müalicə həmin diaqnoza görə təyin edilir.

Sidik qaçırmanın səbəbləri fərqlidir və müayinə olmadan dəqiq səbəb demək düzgün deyil. Müalicənin müddəti də səbəbdən və şikayətin kəskin, yoxsa xroniki olmasından asılıdır.

Kəskin xəstəliklər və sindromlar qısa müddətdə müalicə oluna bilər, xroniki xəstəliklərdə isə bəzən bir neçə kurs tələb olunur. Uşaqlarda sidik qaçırma bəzən bir kursla keçib gedir, bəzən isə bir neçə kurs, hətta geniş müalicə kursu tələb oluna bilər.

Buna görə valideynlərin düşüncəsi və yanaşması burada çox önəmlidir. Həkimə və onun təcrübəsinə etibar edən valideynlər müalicəni səbrlə davam etdirməlidir — belə olduqda xəstəliyin və şikayətlərin sonuna çıxmaq mümkündür.

Müalicənin əsasını bəzən cəmi bir dərman təşkil edir; «dörd-beş dərman olsun» gözləntisi düzgün deyil — çox sayda dərman yazılması effektiv olmaya bilər. Kursun uzunluğu və dərman seçimi yalnız qəbulda, fərdi qaydada müəyyən edilir.

Hər dərmanın yan təsirləri ola bilər; təyin olunmuş dərmanı müalicə edən həkimlə məsləhətləşmədən dayandırmayın və ya dəyişməyin. Bir kursla nəticə alınmaması müalicənin səhv olması demək deyil; növbəti addımı həkimlə birlikdə müəyyən edin.

Sidik yolu infeksiyası yarandıqda onun öz-özünə keçmə şansı azdır; müalicə edilmədikdə infeksiyanın yayılma riski var. İnfeksiya yayılarsa, böyrəklər təsirlənə və qalıcı zədə yarana bilər.

Bu infeksiya bəzən uşaqlıqda, hətta körpəlikdə orqanizmdə yerləşir və yetkinlik dövründə də zaman-zaman oyanır; belə xroniki hallarda uzunmüddətli müalicə tələb oluna bilər. Əlamətlər: tez-tez sidiyə getmə, sidik ifrazı zamanı ağrı və ya yanma, qızdırma, yorğunluq, tünd və ya qırmızı rəngli sidik, qarın və ya yan nahiyədə ağrı, ürəkbulanma və qusma, sidiyə çağırış hissinə baxmayaraq az miqdarda sidiyə getmə. Kiçik uşaq bu şikayətləri həmişə dəqiq ifadə edə bilmir — valideynin müşahidəsi həkim üçün önəmli məlumatdır.

Diaqnozun dəqiqləşdirilməsi üçün bəzən sistoskopiya və xüsusi fazalarla aparılan tomoqrafiya kimi əlavə müayinələr tələb oluna bilər; hansı müayinənin lazım olduğuna həkim şikayətə görə qərar verir. Antibiotik seçimi və kursun uzunluğu fərdi müəyyən edilir və hər uşaq üçün eyni deyil. Antibiotiklərin yan təsirləri ola bilər, yarımçıq qalan kurs isə infeksiyanın təkrarlanmasına səbəb ola bilər — kurs həkimin göstərişi ilə tamamlanmalıdır.

Tünd və ya qırmızı sidik sidikdə qan əlaməti ola bilər. Sidikdə görünən qan hər zaman müayinə tələb edir — ağrı olmasa belə, bir dəfə baş versə belə; lazım gəldikdə sistoskopiya və görüntüləmə aparılır.

Hidronefroz bir və ya hər iki böyrəyin kasa-ləyən sisteminin genişlənməsinə deyilir. Hər yaşda görünə bilər; anadangəlmə və ya sonradan qazanılmış ola bilər.

Böyrək çatışmazlığının səbəbləri prerenal, renal və postrenal olaraq qruplaşdırılır; postrenal forma uroloji sayılır — bu zaman böyrəkdən çıxan sidik yollarında maneə olur. Sidik yolunu bağlayan daş kimi maneə böyrəyin genişlənməsinə səbəb ola bilər; belə hallarda vaxtında müdaxilə böyrəyin funksiyasını qorumağa kömək edə bilər.

Hidronefrozun səbəbi və müdaxilənin lazım olub-olmadığı yalnız müayinədən sonra müəyyən edilir; müşahidə, yoxsa müdaxilə qərarı uşağın yaşına və müayinə nəticələrinə görə fərdi verilir. Hər müdaxilənin — kiçik kəsikli olsa belə — anesteziya və ağırlaşma riskləri var; üsul valideynlərlə müzakirə edilərək seçilir.

Hər böyrək daşı üçün əməliyyata ehtiyac olmaya bilər. Böyrəkdə daş olduqda onun yerləşməsi çox önəmlidir: daş ləyəndə yerləşibsə və genişlənməyə səbəb olursa, əməliyyat olunmalıdır; yanaşma hər zaman fərdidir. Bol su qəbulu və dərman müalicəsinə baxmayaraq düşməyən və ya əriməyən daşlarda əməliyyat düşünülə bilər.

Əməliyyat bu hallarda düşünülür: şiddətli ağrı və ya infeksiyaya səbəb olan daşlar; müalicə ilə düşməsi mümkün olmayan daşlar; qanaxmaya səbəb olan daşlar; böyrəkdə funksiya itkisinə səbəb ola biləcək daşlar; tam tıxanmaya səbəb olan daşlar; tək böyrəyin daşları.

Qapalı (kəsiksiz) daş əməliyyatında əsas məhdudlaşdırıcı amil daşın ölçüsüdür: böyük daşlarda qırıntıların tökülməsi problem yarada bilər və uzun çəkən əməliyyat infeksiya riskini artırır. Əməliyyat ümumi anesteziya altında aparıldığı üçün anesteziyaya uyğun olmayan xəstələrə tətbiq edilmir; mövcud sidik yolu infeksiyası əvvəlcə müalicə olunmalıdır. Uşaqda hansı üsulun uyğun olduğu daşın ölçüsünə, yerinə və uşağın ümumi vəziyyətinə görə qərarlaşdırılır.

Kəsiksiz üsulun uyğun olub-olmadığı tək bir ölçü rəqəmi ilə deyil, müayinə nəticələrinə görə müəyyən edilir; hər üsulun öz riskləri var və seçim fərdidir.

İmkan daxilində minimal invaziv üsullara — endoskopik və laparoskopik — üstünlük verilir. Qərar xəstənin yaşı, yanaşı xəstəlikləri və klinik göstəricilər əsasında verilir; eyni şikayətdə iki uşağa fərqli üsul təklif oluna bilər.

Qapalı üsul hər halda mümkün deyil. Bəzi əməliyyatlarda — məsələn, böyük törəmələrdə — robotdan istifadə etmək mümkün olmur, çünki robotik əməliyyat üçün müəyyən iş sahəsi mütləq lazımdır; böyük törəmə olduqda bu sahəni əldə etmək mümkün olmur və açıq əməliyyata keçmək lazım gəlir. Qapalı üsulun mümkün olub-olmaması, yoxsa açıq əməliyyatın aparılması barədə qərarı cərrah verir. Hər müdaxilənin — kiçik kəsikli olsa belə — anesteziya və ağırlaşma riskləri var; bunlar qəbulda valideynlərlə ayrıca müzakirə olunur.

Bakı qəbulunda robotik (Da Vinci) üsul təklif olunmur; uyğunluq və üsul seçimi müayinədən sonra müzakirə edilir.

Uroloji müayinə üçün əksər hallarda xüsusi hazırlıq tələb olunmur — məsələn, acqarına gəlmək lazım deyil. Əsas xahiş budur: qəbula sidik kisəsi dolu, heç olmasa yarımçıq dolu halda gəlin.

Sidik kisəsində törəmə və ya reflüks adlanan xəstəlik olduqda dolu sidik kisəsi diaqnozun düzgün qoyulmasına kömək edə bilər. Reflüks (sidiyin geriyə axını) şübhəsində müayinənin bu şəraitdə aparılması nəticəyə təsir edir. Bundan əlavə, əvvəlki analiz və müayinə cavablarını (varsa) və uşağın istifadə etdiyi dərmanların siyahısını gətirmək tövsiyə olunur.

Qlomerulonefrit və kollagenozlar kimi böyrəyin öz toxumasını zədələyən xəstəliklər nefrologiya sahəsinə aiddir; belə hallarda diaqnoz müvafiq müayinə, hətta biopsiya ilə dəqiqləşdirilir və mürəkkəb, uzunmüddətli müalicə tətbiq olunur. Uroloq bu hallarda uşağı nefroloqa yönləndirir; uroloji baxış isə sidik yollarında maneə (postrenal səbəb) olub-olmadığını istisna etmək üçün lazımdır.