Çanaq dibi

Urologiyada ginekologiya ilə kəsişən xəstəliklər də çox olur — onlara uroginekoloji xəstəliklər və ya sindromlar deyilir: sidik saxlaya bilməmək, sidik kisəsinin sallanması və digər sindromlar, simptomlar. Belə hallarda xəstələr təkcə ginekoloqa deyil, uroloqa da müraciət edə bilərlər.

Sidik qaçırma və çanaq orqanlarının sallanması iki ixtisasın kəsişməsində dayanır. Uroloji qiymətləndirmə sidik kisəsi və sidik kanalı tərəfini araşdırır; lazım gəldikdə ginekoloqla birgə qərar verilir.

Hiperaktiv sidik kisəsi sindromunda xəstə davamlı olaraq tualetə getmək ehtiyacı hiss edir. Bu vəziyyət həm qadınlarda, həm kişilərdə geniş yayılmışdır və sosial həyata, gündəlik planlara, yuxuya və cinsi həyata mənfi təsir göstərə bilər.

Kişilərdə irəli yaşlarda prostat vəzinin böyüməsi ilə hiperaktiv sidik kisəsi sindromu yarana bilər. Buna görə irəli yaşda tez-tez sidiyə getmə şikayəti olan kişilərdə prostat müayinəsi vacibdir.

Müalicə konservativ (dərman) və ya cərrahi ola bilər; hansının uyğun olduğuna müayinədən sonra mütəxəssis qərar verir. Hər xəstə üçün eyni yanaşma uyğun deyil.

Tez-tez sidiyə getmə ilə yanaşı yanma, hərarət və ya sidikdə qan varsa, əvvəlcə infeksiya və digər səbəblər istisna edilməlidir — hiperaktiv sidik kisəsi diaqnozu yalnız müayinədən sonra qoyulur.

Urologiyada sidik qaçırma və prostat üçün geniş istifadə olunan dərmanlar bəzi başqa dərmanlarla — steroidlər, ürək və aritmiya dərmanları ilə — birlikdə qəbul edildikdə əks təsirlərə yol aça bilər. Yaşlı xəstələrdə bu dərmanların hansı qruplarla birlikdə istifadə oluna biləcəyinə mütləq nəzarət edilməlidir.

Sidik qaçırmaya qarşı verilən antixolinergik dərmanların yaşlı xəstələrdə yaddaş və idrak funksiyalarına mənfi təsir riski var. Qlaukoması (xüsusilə dar bucaqlı) olan xəstələrdə isə bu qrup dərmanlar əks-göstəriş ola bilər — qlaukoma diaqnozu həkimə mütləq bildirilməlidir.

Sidik kisəsi həssas olduqda bu dərmanlar çox vaxt təyin olunur. Dərman ağızda quruluq yaradırsa, bu, onun yan təsiridir — ağız quruluğu bu qrup dərmanların gözlənilən yan təsirlərindən biridir.

Təyin olunmuş dərmanı müalicə edən həkimlə məsləhətləşmədən dayandırmayın və dozasını dəyişməyin; dərmanla bağlı hər hansı şübhəni və yan təsiri həkimə bildirin.

Stress tipli sidik qaçırmada sidik kanalına dəstək verən sintetik lentin yerləşdirilməsi üsuludur. Qısa müddətli, kiçik kəsikli əməliyyatdır və xəstə adətən tez normal həyatına qayıdır.

Bu üsul gülərkən, asqırarkən, öskürərkən baş verən — stress tipli — sidik qaçırma üçün nəzərdə tutulub. Qarın üzərində kəsik açılmır; lent kiçik kəsiklərdən keçirilərək sidik kanalının altına yerləşdirilir. Xəstəxanada uzun müddət qalmaq adətən tələb olunmur və xəstələrin çoxu qısa müddətdə gündəlik həyatına qayıdır.

Lent əməliyyatı yalnız stress tipli qaçırma üçündür; çağırış tipli (hiperaktiv sidik kisəsi) qaçırmada fərqli müalicə tələb olunur. Buna görə əməliyyatdan əvvəl sidik qaçırmanın növü dəqiq müəyyən edilməlidir — hər cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, burada da risk mövcuddur və üsul hər xəstə üçün uyğun deyil.

Əməliyyatın müddəti və nəticəsi fərdidir; hər cərrahi müdaxilə kimi lent əməliyyatının da riskləri var və üsul yalnız müayinədən sonra fərdi seçilir.

Ümumi tövsiyələrə görə, əməliyyatdan sonra təxminən 1 ay ərzində ağırlıq qaldırmaq, qarındaxili təzyiqi artıran fəaliyyətlər (məsələn, güclü gərginləşmə) və idman, təxminən 1,5 ay ərzində isə cinsi əlaqə tövsiyə edilmir. Bu müddətlər ümumi istiqamətdir; həkim xəstənin vəziyyətinə və əməliyyatın gedişinə görə onları fərdi dəqiqləşdirə bilər.

Sidik kisəsinin zədələnməsi nadir, lakin mümkün fəsaddır. Əməliyyatdan sonra sidiyə getmə çətinliyi, güclənən ağrı və ya hərarət yaranarsa, gözləmədən həkimə bildirilməlidir.

Sidik kisəsinin neyrogen disfunksiyasında nə MRT, nə KT, nə də ultrasəs müayinəsi diaqnoz qoya bilər; belə hallarda urodinamik müayinəyə ehtiyac olur.

Sidik kisəsinin sinir tənzimlənməsi pozulduqda görüntüləmə üsulları orqanın quruluşunu göstərsə də, işini göstərmir. Əsas prinsip budur: hər xəstəliyin öz xüsusi müayinəsi var, hər xəstəyə fərdi yanaşılır və şikayətə uyğun konkret müayinə seçilir — hər xəstəyə bütün müayinələri etdirmək lazım deyil.

Görüntüləmə müayinələri (ultrasəs, KT, MRT) sidik yollarının quruluşunu qiymətləndirmək üçün lazımlı ola bilər; urodinamik müayinə onları əvəz etmir, tamamlayır. Hansı müayinənin lazım olduğuna həkim şikayətə görə qərar verir.

Kəskin xəstəliklər və sindromlar qısa müddətdə müalicə oluna bilər, xroniki xəstəliklərdə isə bəzən bir neçə kurs tələb olunur. Məsələn, uşaqlarda sidik qaçırma bəzən bir kursla keçib gedir, bəzən isə bir neçə kurs, hətta geniş müalicə kursu tələb oluna bilər.

Belə hallarda xəstənin səbrli olması lazımdır — səbr olmadan müalicə effekt verməyəcək.

Hər xəstədə müalicənin gedişi və nəticəsi fərqli olur; uzun illər davam edən şikayətlərdə bir neçə kurs tələb oluna bilər. Uşaqlarda sidik qaçırmada valideynlərin səbri və müalicəyə ardıcıl əməl etməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Müalicə kursunu həkimlə razılaşdırılmış müddət bitmədən öz qərarınızla dayandırmayın; nəticə görünmürsə, növbəti addım həkimlə birlikdə müəyyənləşdirilir.

Tez-tez sidiyə getmə, çağırış hissinə baxmayaraq az miqdarda sidik gəlməsi, sidiyə gedərkən yanma və ya ağrı, aşağı qarın ağrısı, hərarət, yorğunluq — bunlar sidik yolu infeksiyasının əlamətləridir və hiperaktiv sidik kisəsi ilə qarışdırıla bilər. Bəzən infeksiya özü sidik qaçırmanın səbəbi olur.

Xroniki infeksiya illərlə davam edə bilər və uzunmüddətli müalicə tələb edə bilər. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün lazım gəldikdə sistoskopiya və xüsusi fazalarla aparılan tomoqrafiya müayinəsi tətbiq oluna bilər. Cərrahi müdaxilə planlaşdırılırsa, mövcud sidik yolu infeksiyası əvvəlcə müalicə olunmalıdır.

Sidikdə görünən qan (tünd və ya qırmızı sidik) infeksiya əlaməti ola bilər, lakin bununla izah edilib keçilməməlidir: ağrı olmasa belə, bir dəfə olsa belə, həmişə müayinə tələb edir. Ultrasəs normal çıxsa da sistoskopiya və yuxarı sidik yollarının görüntülənməsi lazım ola bilər.