Üreter (idrar borusu)

Böbrekte taş varsa yerleşimi çok önemlidir: taş böbrek pelvisinde duruyor ve genişlemeye neden oluyorsa ameliyat edilmelidir.

Alt kalikste duran taşa ise «sessiz taş» denir. Böyle bir taş yalnızca enfeksiyona yol açabilir; bu durumda enfeksiyon tedavi edilir. Sorun yaratmayan sessiz bir taşa çoğu zaman dokunulmaz.

Hasta gençse taşı konservatif tedaviyle eritme imkânı vardır ve önce bu tedavi uygulanır. Taş erimezse ameliyat kararı verilmelidir. Her durumda hastaya bireysel olarak yaklaşılır.

Temel ölçüt, taşın yerleşimi ve böbrekte genişlemeye (tıkanıklığa) yol açıp açmadığıdır. Üretere düşmüş bir taş tam da böyle bir tıkanıklık yaratabildiği için bu ölçüt üreter taşı için de geçerlidir. Müdahale etmeme veya konservatif tedavi kararı ise yalnızca muayeneden sonra, kişiye özel olarak verilir.

RIRS, kesi yapılmadan, idrar yolundan ilerletilen esnek (fleksibl) bir endoskopla gerçekleştirilen kapalı taş ameliyatıdır: taşa endoskopla ulaşılır, taş kırılarak çıkarılır.

Bu yöntem hem böbrekte hem de üreterde taşı olan hastalarda, her iki böbreğinde taş bulunanlarda ve böbrekte çok sayıda küçük taş olduğunda uygulanır.

Yöntem tek bir boyut sınırına göre değil; taşın boyutuna, sayısına, yerleşimine, yoğunluğuna ve idrar yollarının anatomisine göre kişiye özel olarak seçilir. Büyük taşlarda endoskopik yöntem yeterli olmayabilir.

Kesi yapılmaması ağrı ve risk olmadığı anlamına gelmez: her cerrahi girişim gibi bu ameliyatın da riskleri vardır ve yöntem muayeneden sonra kişiye özel olarak seçilir (bkz. riskler).

En önemli sınırlayıcı etken taşın boyutudur. Büyük taşlarda kırılan taş parçalarının dağılması sorun yaratabilir; uzun süren bir ameliyat ise hastada enfeksiyon ve sepsis riskini artırır.

Ameliyat genel anestezi altında yapıldığı için anesteziye uygun olmayan hastalara uygulanamaz. İdrar yolu enfeksiyonu olan hasta önce tedavi edilmeli, işlem ancak bundan sonra yapılmalıdır.

Büyük taşlarda kapalı yöntem mümkün olmadığında perkütan nefrolitotomi (ciltten küçük bir kesiyle) kararı verilir. Bu yöntemin de kendine özgü riskleri vardır; seçim muayeneden sonra kişiye özel olarak yapılır.

Doğuştan veya sonradan gelişen darlıklar böbrekte genişlemeye (hidronefroza) yol açar. Laparoskopik rekonstrüksiyonla idrar akışı yeniden sağlanabilir.

Her cerrahi girişim gibi bu ameliyatın da riskleri vardır; yöntem muayeneden sonra darlığın yerine, nedenine ve böbreğin fonksiyonuna göre kişiye özel olarak seçilir.

Hidronefroz, bir veya her iki böbreğin toplayıcı sisteminin (kaliks ve pelvis) genişlemesidir. Her yaşta görülür; doğuştan veya sonradan edinilmiş olabilir.

Başlıca nedenler: böbreğin üreterle birleştiği yerde daralma (stenoz veya ek bir damarla çaprazlaşma), daha aşağıda tıkanıklık (taş, tümör, pıhtı), üreter darlığı ve idrarın mesaneden geri kaçması (vezikoüreteral reflü). Akut veya kronik idrar retansiyonu — örneğin prostat büyümesine bağlı — da hidronefroza yol açabilir.

Tıkanıklık uzun süre devam ettikçe böbrek fonksiyonu ciddi ölçüde azalabilir; bu nedenle erken tanı ve erken tedavi önemlidir.

Böbrek yetmezliğinin nedenleri üç gruba ayrılır: böbrek öncesinde yer alan (prerenal) hastalıklar, böbreğin kendi (renal) hastalıkları ve postrenal hastalıklar. Bunların hepsi böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Postrenal form ürolojik form sayılır: böbrekten çıkan yollarda bir engel ya da hastalık varsa, bu ürolojik bir nedendir.

Örneğin bir taş kanalı tıkamışsa ya da prostat büyümesi mesanenin dolu kalmasına yol açıyorsa, bu durum hidronefroza, yani böbreğin genişlemesine neden olur. Bunların hepsi postrenal, yani ürolojik nedenlerdir.

Tıkanıklık zamanında giderilirse bu, böbrek yetmezliğinin önlenmesine yardımcı olabilir; sonuç kişiden kişiye değişir.

Reflü, idrarın mesaneden üretere doğru geri kaçmasıdır ve hidronefrozun nedenlerinden biridir.

Muayeneye dolu mesaneyle gelmek, reflünün ve mesanedeki kitlelerin saptanmasında tanının daha doğru konmasına yardımcı olur.

Doğuştan bir durumdur: böbreğin toplayıcı sistemi iki bölüme ayrılır ve buradan iki üreter çıkar. Tam duplikasyonda her iki üreter mesaneye ayrı ayrı açılır; tam olmayan duplikasyonda (ureter fissus) ise üreterler yol boyunca birleşerek tek bir üreter olarak devam eder.

Çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmaz ve ultrasonda tesadüfen fark edilir; şikâyet yoksa genellikle tedavi gerekmez.

Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu, idrarın geri kaçması (reflü), böbrekte genişleme (hidronefroz), üreterin mesaneye açılan kısmında kist benzeri genişleme (üreterosel) ya da kız çocuklarında normal idrara çıkmaya rağmen sürekli damlama varsa ürolog (çocuklarda çocuk ürolojisi uzmanı) muayenesi ve kişiye özel bir tedavi planı gerekir.

Böbreğin kendi hastalıkları (örneğin glomerülonefrit, kollajenozlar) ve böbreğe kan akışını bozan durumlar (yüksek tansiyon, diyabet, böbrek damarlarının daralması) üroloji değil, nefroloji alanına girer. Ürolog tıkanıklığa bağlı (postrenal) nedeni araştırır ve dışlar; böyle bir neden bulunmazsa hasta nefroloğa yönlendirilir.

Üreter tümörleri nadir olsa da idrarda kanla kendini gösterebilir ve mesane tümörleriyle aynı takip ilkelerini gerektirir. Tedavi yaklaşımı muayeneden sonra tümörün yerine, boyutuna ve derecesine göre kişiye özel olarak belirlenir.

İdrarda kan genel olarak çok endişe verici belirtilerden biridir; ağrı yapmıyor ve başka bir şikâyete yol açmıyorsa daha da endişe verici sayılır. Böyle bir durumda kapsamlı inceleme gerekir.

Bu inceleme sistoskopiyi, bilgisayarlı tomografiyi ve sistoskopi sırasında retrograd ürografiyi — yani idrar yollarına kontrast madde verilmesini — kapsayabilir. Böylece idrar yollarındaki patoloji ya saptanır ya da dışlanır. Böyle bir durumda kapsamlı incelemeye mutlaka başvurulması önemlidir.

İdrarda gözle görülen kan her zaman inceleme gerektirir — ağrı olmasa bile, yalnızca bir kez olsa bile. Ultrason normal çıksa da sistoskopi ve üst idrar yollarının görüntülenmesi (BT ürografi) gerekebilir; yalnızca ultrason ve idrar tahliliyle tümörü dışlamak mümkün değildir.